Günlük hayatta tattığımız, kokladığımız ürünlerde kimyanın izlerini somut bir şekilde görmüş oluyoruz. Bize bu deneyimi sağlayan izlerden aldehit ve ketonlar koku ve tat dışında hislere de sebep olur. Örneğin; çok alkollü içeceklerin içilmesi sonucunda akşamdan kalma hissini yaşatan, oluşan asetaldehitdir. Aldehit ve ketonlar yapılarında karbonil grubu içeren bileşiklerdir. Şimdi ise koku ve tat örnekleri ile kimyanın kapılarını hayatımıza açalım ve bilgilenelim.

Vanilin

Vanilin, vanilyanın kokusunu ve tadını oluşturan ana etken maddedir. Keklerimizde kullandığımız şekerli vanilinler, sentetik vanilyadır. Vanilyanın içinde bulunan diğer maddelerden bir tek vanilin sentetik yolla elde edilir.

Badem Kokusu

Benzaldehit, badem kokusundan sorumlu bileşiktir. Parfüm ve krem gibi kozmetik ürünlerde kullanılır. Saf hali oldukça tehlikelidir. Solunumda ciddi tahrişlere yol açabilir.

Tarçın

Sinnamaldehit, tarçının aromasını veren bileşiktir. Sinnamaldehit, metabolizmayı çalıştırarak yağ yakımını kolaylaştırdığı söyleniyor.

Nane

(R)-Karvon, o güzel taze nane kokusundan sorumludur. Yeşil nane oldukça dayanıklı bir bitkidir. Yapısında (R)-Karvon (%60-70) ve (R)-Limonen (%8-15) içerir.

  • Salisilaldehit (erkeç sakalı bitkisinden)
  • Sitronenal (bazı bitkilerde yayılan limon kokusu)
  • Piperonal (safrolden yapılır, heliotrop kokusu)
  • Muskon ( Himalaya musk geyiğinden) ve Siveton (Afrika Civet kedisinden) egzotik doğal kaynaklı iki ketondur.
  • İyonon (Menekşe kokusu)
  • Z-Jasmon (Yasemin kokusu)
  • α-damaskon (Gül kokusu)

Alifatik aldehitler, alkana -al eki koyarak adlandırılır.

Alifatik ketonlar, alkana -on eki koyarak adlandırılır.

Aldehit ve ketonlar, hidrojen bağı oluşturamadığı için benzeri alkollerden daha düşük kaynama noktasına sahiptirler. Yapılarında Van Der Waals etkileşimi vardır. Aseton ve asetaldehitin sudaki çözünürlüğü sonsuzdur, yani suda her oranda çözünmektedir. Aldehit ve ketonun arasındaki fark, aldehitte karbonil gruba bir alkil ve bir H atomu bağlıdır, ancak ketonlarda karbonil grubun her iki tarafında da alkil grubu bağlanmıştır. Aldehitler, Fehling çözeltisi (bazik ortamda Cu2+ iyonu veren çözelti) ile tepkimeye girerek karboksilik asitleri oluştururlar.

Ketonların ve aldehitlerin genel formülü aynıdır (CnH2nO). İkisi de polardır. Ketonlar, aseton hariç, polimerleşmezler; aldehitler polimerleşir. Formaldehit, asetaldehit, benzaldehit en bilinen aldehitlerdir. Aromatik halkada, iki tane keton karbonil grubunun bulunmasıyla, bileşiğe kinon adı verilir. Benzokinon, hidrokinon en bilinen kinonlardır.

Leave a Reply